Abdestle
Ýlgili Vesveseler ve Hz. Peygamberin Telkinleri
“Abdest” kelimesinin Arapça kar
þýlýðý olan “Vudû’”; temizlik,
nezâfet, temizlikten has
ýl olan güzellik mânâsýndadýr23. Terim olarak
da; ibâdet kast
ý ile ellerin dirseklerle, ayaklarýn topuklarlarla birlikte
y
ýkanmasý, yüzün yýkanmasý ve baþýn meshedilmesidir24. Baþýn dýþýndaki
abdest uzuvlar
ýnýn kuru yer kalmamasý þartýyla birer kere
y
ýkanmasý farz25, iki ve üç kere yýkanmasý ise sünnettir26. Birinci yý-
19
Ýbn Mâce, Tahâret, 4; Dârimî, Tahâret, 2; Mâlik b. Enes, el-Muvatta’, Ýst., 1992,
Tahâret, 36; Ahmed b. Hanbel, V, 277.
20
Kiþinin, daha çok kirlenmekle karþý karþýya kalan âzâlarý olan el, yüz, ayak gibi
organlar
ýnýn, her abdest almasýyla temizlenmesi yanýnda mânevî olarak da günahlardan
temizlendi
ði hadîslerde beyan edilmiþtir.
21
Hûd, 11/114; Geniþ bilgi için bkz. Ýbn Kesir, Ebulfidâ Ýsmail, Tefsiru Kur’âni’l-
Azîm
, Dâru’l-Fikir, ts., II, 462-464.
22
Bakara, 2/222.
23
Ýbn Kuteybe, Garib, I, 8.
24
Bkz. Ýbn Kuteybe, Garîb, I, 8.
25
Mâide, 5/6; Ayrýca bkz; Buhârî, Vudû’, 1, 22; Merðýnânî, Burhanuddin Ebu’l-Hasen
Ali b. Ebî Bekr b. Abdi’l-Celîl,
el-Hidâye, el-Mektebetu’l-Ýslâmiyye, ts., I, 12; Molla
Husrev;
Dureru’l-Hukkâm, I, 6.
26
Buhârî, Vudû’, I, 23, 24; Geniþ bilgi için bkz. Aynî, Bedruddin, Umdetu’l-Kârî
Þ
erhu Þahîhi’l-Buhârî
, Beyrut, ts., III, 7-8.
Dinbilimleri Akademik Ara
þtýrma Dergisi IV (2004), Sayý: 4
51
kamada
þâyet kuruluk kalýrsa, ikinci veya üçüncü yýkayýþlar farzýn
yerine geçmektedir. Abdest âzâlar
ý yýkandýðý halde her hangi bir kuruluk
kal
ýrsa abdest sahih olmaz.
1- Abdest Almakla
Ýlgili Vesveseler
Baz
ý kiþiler, abdest alýrken uzuvlarýnýn ýslanýp ýslanmadýðý konusunda
tereddüde dü
þerek “Yýkamadýðým yer kaldý mý? Kalmadý
m
ý? Âzâlarýmý iki defa mý yýkadým, üç defa mý?” þeklinde düþünmeye
ba
þlarlar. Suyun ýslatýp ýslatmadýðýný veya uzuvlarýný kaç defa yýkadýklarý
hususunda tereddüt ederler, üç defa y
ýkamasý gereken uzvu,
be
þ defa yýkarlar ya da “su ulaþmadý” diye haddinden fazla su kullanýrlar.
Bir litre kullanmas
ý gerekirken, on litre su sarfederler. Böylece
su israf
ý ve zaman isrâfý ile birlikte, þeytanýn vesvesesine düþerek
onun maskaras
ý olurlar. Bu hâl ilerleyince de kiþide psikolojik rahatsýzlýk
meydana getirir.
Hz. Peygamber (s.a.v.), baz
ý insanlarýn bu konuda vesveseye düþebileceklerini
haber vermi
þ ve “Abdest (alýrken vesvese vermek) için
‘Velehân’ denilen bir
þeytan vardýr. Suyun vesvesesinden sakýnýn.
”
27
buyurmuþtur. Bazý rivayette de “Abdest (alýrken vesvese vermek)
için ‘Velehân’ denilen bir
þeytan vardýr, Ondan sakýnýn.”28
þ
eklinde nakledilmektedir.
Hadîste geçen ve “veleh” kelimesinden türetilmi
þ olan “Velehân”;
hevâ ile akl
ýn gitmesi, hayrete düþme mânâsýna gelmektedir29.
Abdest al
ýrken kiþiye vesvese vererek haddinden fazla su kullandýrmasý
sebebiyle bu
þeytana “Velehan” denilmiþtir30. Kiþi, abdest alýrken
bu
þeytanýn vesvesesine kapýlýr ve þeytan da bu kiþi ile oynamaya
ba
þlar. Dolayýsýyla Hz. Peygamber (s.a.v.), böyle bir þeytanýn,
abdest al
ýrken vesvese verdiðini haber vermek suretiyle kiþiyi aþýrýlýða
dü
þmekten sakýndýrmýþtýr.
Bu konu ile ilgili
þu hadîs de dikkati çekmektedir: Hz. Peygamber
(s.a.v.)’e bir a’râbî gelir ve abdest hakk
ýnda soru sorar. Hz. Peygamber
de abdest azalar
ýný üçer kere yýkayarak abdestin alýnýþýný
ona gösterir, sonra da “
Ýþte abdest budur, kim üçten fazla yýkarsa
kötü etmi
þ veya haddi aþmýþ veya zulmetmiþ olur
.”31 buyurur.
Buhârî de, Hz. Peygamberin fiili olan üç defadan fazla y
ýkama ve suyu
israf etmeyi âlimlerin kerih gördüklerini belirtir
32.
27
Tirmizî, Tahâret, 43; Ýbn Mâce, Tahâret, 49; Ahmed b. Hanbel, V, 136; Ayrýca bkz,
Tebrîzî, Muhammed b. Abdillah el-Hatîb,
Miþkâtu’l-Mesâbih, Beyrut, 1979, I, 131.
28
Tayâlîsî, Ebû Dâvud, Müsned, Beyrut, ts., s. 24.
29
Ebûlbekâ, Eyyub b. Musa, Külliyyât Mu’cemun fi’l-Mustalahât ve’l-Furûký’l-
Lü
ðaviyye
, Beyrut, 1993, s. 398.
30
Ebûlbekâ, s. 946.
31
Ýbn Mâce, Tahâret, 48.
32
Buhârî, Tahâret, 1.
Adem DÖLEK
52
Hadîs kitaplar
ýnda Hz. Peygamber’in abdestte kullandýðý su miktarý
anlat
ýlýrken, günümüz ölçü birimiyle yaklaþýk bir litreye yakýn
miktardaki (bir müdd) su ile abdest ald
ýðý bildirilmektedir33. Bu da
bize abdest alma konusunda su israf
ý yapmadan kifâyet edecek derecede
su kullan
ýlmasýnýn gerekliliðine iþaret etmektedir34.
Hz. Peygamber (s.a.v.), abdest alma konusunda böyle bir psikolojik
rahats
ýzlýða düþenleri tedâvî etme sadedinde, kiþiye, abdest alýnýrken
þ
eytanýn musallat olabileceðini, suyun abdest azalarýný ýslatmasý
ve kaç defa y
ýkandýðý konusunda vesveseye düþülmemesi gerektiðine
dikkati çekmi
þ35, üç defadan fazla yýkamanýn haddi aþmak
oldu
ðunu bildirmiþtir. Böylece Hz. Peygamber, abdest hususunda
vesveseye mâruz kalan ki
þinin vesvesesini telkin yoluyla tedâvî etmiþ
olmaktad
ýr.