| makbul hadis
Kendisiyle amel edilmesi gereken ''ma'mulun bih'', ''mahteccun bih'' ve '' me'huzun bih'' hadislerdir. Bu grup sahih ve hasen hadislerden tesekkül eder. Ayrıca tetkike tabi olarak zayıf hadisler arasında da makbul hadisler çıkabilir. Mütevatir hadisler gibi tetkike tabi tutulmaksızın makbul olanlarda vardır.
Merdud hadis:
Ravisinin doğruluğu kabul edilmeyen ve kendisiyle amel gerekmeyen hadistir. Hükmüyle amel edilip edilmeyeceğine karar verilmeyen (tevakkuf edilen) hadisler de merdud sayılır. Merdud hadislerin ilk bölümünü mevzu (uydurma) hadisler, tetkike tabi olmak kaydıyla zayıf hadisler teskil eder.
Hadisler ravi sayısına göre genelde Mütevatir ve ahad olmak üzre iki kısma ayrılır.
Mütevatir hadis
Yalan üzerinde birleşmeleri adeten mümkün olmayan raviler topluluğunun, her nesilde kendileri gibi bir topluluktan alıp naklettiği işitme veya görmeye (mahsüsat) dayanan hadislerdir.
Mütevatir hadisler kesin bilgi ifade eder, tetkik veya tenkit dısıdır. İnkar eden küfre girer. ''yalan üzere birleşmeleri mümkün olmayan'' ifadesinin asgari rakamı olarak ulema tarafından ittifakla benimsenmiş bir sayı yoktur. Mütevatir hadis deyince lafzan mütevatir olanlar akla gelir. .............
''manen mütevatir'' aralarında ortak bir nokta (asgari müşterek) bulunan değişik hükümlerin, tevatür sartlarını tasıyan raviler tarafından nakledilmesiyle ortaya cıkan ortak manaya denir.........
Mesela 100 kadar hadisi şerifte Peygamberin dua ederken ellerini kaldırdığı ayrı ayrı olarak zikredilmektedir. Bu rivayetlerde mütevatir olan mana Hazreti peygamberin dua ederken ellerini kaldırdığıdır. Ne kadar ve nasıl kaldırdığı değil.
Senedin basında veya sonunda veya herhangi bir yerinde tevatür sartını yitirmiş olan hadisler, diğer yerlerinde tevatür sartını tasısa bile mütevatir sayılmazlar. Bu tür hadisler ''mütevatir sartlarını tasımayan hadis'' olarak tarif edilen ahad hadislere dahil olmak üzere meshur veya müstefiz diye adlandırılırlar. |