 Caiz değildir.... yoksa caiz midir?
"caiz değildir" demek ile "haramdır" demek arasında fark var mıdır.
CÂİZ: Yapılması mahzurlu olmayan, işlenmesi suç teşkil etmeyen şey. İzin verilen, müsaadeli, ruhsatlı, olur, olabilir, mümkün, kâbil, münasip gibi manalara gelir.
Caiz görmek, uygun bulmak; Caiz olmak; yapılması mahzurlu olmamak, dînen yasaklanmamış olmak gibi anlamlarda kullanılır. Bunun tersi, caiz olmamak, yani yapılması mahzurlu olmak, doğru olmamak veya dînen yasaklanmış olmak demektir.
Fıkıh terimi olarak caiz; yapılması sahih veya mübah olan herhangi bir fiil veya akiddir. Bazen bir fiil veya bir akid sahih (geçerli) olduğu halde caiz olmaz. Meselâ, cuma namazı için ezan okunurken alış-verişi bırakıp namaza gitmeyen bir müslümanın yapacağı satış muamelesi dünyevî ahkâm itibariyle sahihtir. Fakat uhrevî ahkâm itibariyle caiz değildir. Çünkü bu durumda, Cenâb-ı Allah'ın:
"Ey iman edenler! Cuma günü namaza çağrıldığı (ezan okunduğu) zaman, hemen Allah'ı anmaya koşun ve alış-verişi bııakın. Eğer bilirseniz bu, elbette sizin için daha hayırlıdır. " (el-Cum'a, 62/9) emrine muhalefet edilmiş ve uhrevî sorumluluk altına girilmiş olur. (Ömer Nasuhî Bilmen, Istılahâtı Fıkhiyye Kâmusu, I, 33).
Özür halinde bazı şartlarını yerine getirmeden niyetle namaz kılmak da caizdir. Meselâ, namaz için şart olan abdest yerine, su bulunmadığı zaman temiz toprakla teyemmüm etmek kâfidir. Ancak su olup ta onu kullanmaya meşru bir engel yoksa, teyemmümle namaz kılmak caiz değildir. Bu da:
"Bir özür için caiz olan şey o özrün kalkmasıyla geçersiz olur." prensibine dayanır. (Ö. N. Bilmen, a.g.e., I, 262)..
Caiz ve cevaz aynı manaya gelmektedir. Biri masdar diğeri ise ismi faildir. Her ikisi de geçerlidir anlamına gelir. Aralarında nüans olsa bile neticesi değişmez.
Caiz kelimesi bir amelin geçerli olup olmadığını anlatmak için kullanılır. Ancak yapılan işin dini açıdan bazı sakıncaları olduğu anlamına da gelebilir. Örneğin namazda fatihayı okumak vaciptir. Bir kişi fatihayı okumadan başka ayetler okuyarak namaz kılsa namazı caizdir. Yani geçerlidir. Fakat mekruh işlenmiş ve sevabı azalmış olur. bu nedenle caiz kelimesi bazı mekruhları da içine alır.
Bu kelime daha çok farz ve haram karşılığı kullanılır. Eğer bu caizdir deniliyorsa, farz yerine gelmiştir ve haram değildir demektir. Bazı eksikler olabilir ama ibadeti bozmaz veya alış veriş haram değildir, demektir.
__________________
GELDİĞİN ZAMAN BOŞLUK DOLDURAN DEĞİL,
GİTTİĞİN ZAMAN YERİ DOLDURULAMAYAN OL |