itimat
04.07.2004, 17:40
Tuvalet âdabı, başlıbaşına bir kültür, bir terbiye meselesidir. Başka bir ifadeyle bir insanın seviyesi tuvalet âdabından da belli olur.
Peki İslâmiyet tuvalet âdâbıyla ilgili her hususu tespit etmiş midir?. Evet etmiştir. "La haya fî'ddin" (dinî meseleleri öğrenmede haya olmaz) kaidesince sahabeler bu mühim hususla ilgili de her meseleyi Peygamber Efendimize (s.a.v.) sormuşlar ve cevabını almışlardır.
Hz. Selman'ın (r.a.) rivayet ettiği hadis-i şerife bakalım: "Müşrikler Selman'a 'Peygamberiniz sizleri herşeyi, hattâ helada oturma tarzını dahi öğretmiştir değil mi?' dedi.
"Selman, 'Evet! Resûlullah (a.s..) büyük abdest bozmak yahut su dökmek için kıbleye dönmeyi, sağ el ile taharet almayı, [su olmadığı zaman] üç taştan azı ile ve hayvan tezeği yahut kemik ile temizlik yapmayı bize yasakladı' diye cevap verdi." (Müslim, Tahare: 57)
Şimdi de "tuvalet âdâbıyla" ilgili temel kaidelere bakalım:
* Yollara ve insanların oturacağı yerlere abdest bozmamak lazımdır. Bu hususta, Muaz b. Cebel (r.a.) Resûlullah'ın (s.a.v.) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Şu üç laneti gerektirecek yere, büyük abdestini yapmaktan sakının: Su almaya gelinen yerlere, yol ortalarına ve gölgeliklere" (Tergib ve Terhib, c.1/197)
* Abdest alınan ve içilen bir su kenarına defi hacet yapmaktan sakınmak lazımdır. Hz. Ebû Hüreyre'nin (r.a.) naklettiğine göre, Resûlullah (s.a.v.) bu hususta şöyle buyurmuştur: "Kim abdest alınan ve içilen bir su kenarına defi hacet yaparsa, Allah'ın, meleklerin ve bütün insanların laneti onun üzerinedir." (Ramûz, c.2/413-14)
* Tuvalete girerken sol ayakla girmek, çıkarken sağ ayakla çıkmak lazımdır. Tuvalete girişte, "Erkek ve dişi şeytanın şerrinden Allah'a sığınırım"; çıkarken ise "Elhamdülillah. Beni eziyet veren halden kurtaran Allah'a hamdederim" demek lazımdır. Defi hacetten sonra temizlik yaparken sol eli kullanmak gerekir.
* Abdest bozarken kıbleye dönmemek lazımdır. Hz. Ebû Eyyûb'un (r.a.) rivayetine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Sizden biri büyük veya küçük abdeste çıktığında ön veya arkasını kıbleye dönmesin." (a.g.e, c.1/45-19)
* Tuvalette konuşmamak lazımdır. Ebû Said el-Hudri (r.a.) Peygamber Efendimizin şöyle buyurduğunu nakletmektedir: "İki kişi avret yerleri açık ve birbirleriyle konuşarak tuvalete çıkmasın. Zira Allah buna gücenir."
(Tergib ve Terhib, c. 1/203)
* Tuvalette sidiğin sıçramasından sakınmak lazımdır. Zira bundan sakınmamak kabir azabına sebeptir. İbn Abbas (r.a.) Resûlullah'ın şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir: "Kabir azabının çoğu sidiktendir. Sidikten sakının." (a.g.e., c. 1/205)
* Açık arazilerde yerdeki deliklere küçük abdest yapmaktan sakınmak lazımdır. Peygamber Efendimiz, "Yerdeki delikler cinlerin meskenleridir" buyurarak buraya küçük su dökmeyi yasaklamıştır, (a.g.e., c. 1/202)
* Tuvalette büyük veya küçük abdestten sonra temizlenirken su kullanmak lazımdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Kuba'lıların temizlik için su kullanmalarını övmüştür. En güzel temizlik şekli su ile yapılanıdır. Tuvalet kağıdıyla yapılan temizlik hiçbir zaman su ile yapılan temizliğin yerini tutamaz. Şayet su bulunamazsa, açık arazide bulunuluyorsa o vakit taşla temizlenmek gerekir. Taharet için taş kullanıldığında tek sayıda kullanmak lazımdır.
Peki İslâmiyet tuvalet âdâbıyla ilgili her hususu tespit etmiş midir?. Evet etmiştir. "La haya fî'ddin" (dinî meseleleri öğrenmede haya olmaz) kaidesince sahabeler bu mühim hususla ilgili de her meseleyi Peygamber Efendimize (s.a.v.) sormuşlar ve cevabını almışlardır.
Hz. Selman'ın (r.a.) rivayet ettiği hadis-i şerife bakalım: "Müşrikler Selman'a 'Peygamberiniz sizleri herşeyi, hattâ helada oturma tarzını dahi öğretmiştir değil mi?' dedi.
"Selman, 'Evet! Resûlullah (a.s..) büyük abdest bozmak yahut su dökmek için kıbleye dönmeyi, sağ el ile taharet almayı, [su olmadığı zaman] üç taştan azı ile ve hayvan tezeği yahut kemik ile temizlik yapmayı bize yasakladı' diye cevap verdi." (Müslim, Tahare: 57)
Şimdi de "tuvalet âdâbıyla" ilgili temel kaidelere bakalım:
* Yollara ve insanların oturacağı yerlere abdest bozmamak lazımdır. Bu hususta, Muaz b. Cebel (r.a.) Resûlullah'ın (s.a.v.) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Şu üç laneti gerektirecek yere, büyük abdestini yapmaktan sakının: Su almaya gelinen yerlere, yol ortalarına ve gölgeliklere" (Tergib ve Terhib, c.1/197)
* Abdest alınan ve içilen bir su kenarına defi hacet yapmaktan sakınmak lazımdır. Hz. Ebû Hüreyre'nin (r.a.) naklettiğine göre, Resûlullah (s.a.v.) bu hususta şöyle buyurmuştur: "Kim abdest alınan ve içilen bir su kenarına defi hacet yaparsa, Allah'ın, meleklerin ve bütün insanların laneti onun üzerinedir." (Ramûz, c.2/413-14)
* Tuvalete girerken sol ayakla girmek, çıkarken sağ ayakla çıkmak lazımdır. Tuvalete girişte, "Erkek ve dişi şeytanın şerrinden Allah'a sığınırım"; çıkarken ise "Elhamdülillah. Beni eziyet veren halden kurtaran Allah'a hamdederim" demek lazımdır. Defi hacetten sonra temizlik yaparken sol eli kullanmak gerekir.
* Abdest bozarken kıbleye dönmemek lazımdır. Hz. Ebû Eyyûb'un (r.a.) rivayetine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Sizden biri büyük veya küçük abdeste çıktığında ön veya arkasını kıbleye dönmesin." (a.g.e, c.1/45-19)
* Tuvalette konuşmamak lazımdır. Ebû Said el-Hudri (r.a.) Peygamber Efendimizin şöyle buyurduğunu nakletmektedir: "İki kişi avret yerleri açık ve birbirleriyle konuşarak tuvalete çıkmasın. Zira Allah buna gücenir."
(Tergib ve Terhib, c. 1/203)
* Tuvalette sidiğin sıçramasından sakınmak lazımdır. Zira bundan sakınmamak kabir azabına sebeptir. İbn Abbas (r.a.) Resûlullah'ın şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir: "Kabir azabının çoğu sidiktendir. Sidikten sakının." (a.g.e., c. 1/205)
* Açık arazilerde yerdeki deliklere küçük abdest yapmaktan sakınmak lazımdır. Peygamber Efendimiz, "Yerdeki delikler cinlerin meskenleridir" buyurarak buraya küçük su dökmeyi yasaklamıştır, (a.g.e., c. 1/202)
* Tuvalette büyük veya küçük abdestten sonra temizlenirken su kullanmak lazımdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Kuba'lıların temizlik için su kullanmalarını övmüştür. En güzel temizlik şekli su ile yapılanıdır. Tuvalet kağıdıyla yapılan temizlik hiçbir zaman su ile yapılan temizliğin yerini tutamaz. Şayet su bulunamazsa, açık arazide bulunuluyorsa o vakit taşla temizlenmek gerekir. Taharet için taş kullanıldığında tek sayıda kullanmak lazımdır.