Soru sormanın usulü ve âdâbı üzerine

srdr44 · Üyelik tarihi: 20.02.2006

Soru sormanın usulü ve âdâbı üzerine

03/09/2005

Sual sormak bir sanattır, tıpkı cevap vermek gibi. Sual sormanın elbet bir esası, bir usûlü
ve âdâbı vardır. Bu konuda İslâm edebiyatında (literatür) müstakil eserler yazılmıştır. El-
Müfti ve'l-Müstefti, es-Sâil ve'l-Mes'ûl, el-Âlim ve'l-Müteallim, Edebu'l-Müsterşidîn, Edebu'l-
İlm ve'l-Alim ve'l-Müteallim vb. gibi başlıklar altında yazılanlar doğrudan ya da dolaylı bu
konuyu işler.

Usul-i Fıkıh kitaplarında soru sormanın ve cevap vermenin usulü ve edebi üzerine az ya da
çok müstakil bölümler bulunur. Şatıbi ünlü eseri el-Muvafakât'ta bu konuya neredeyse bir
tam cilt ayırmıştır. Birçoklarımızın önemsemediği soru-cevap faslı işte kendi
medeniyetimizde bu kadar önemsenmiştir.

Her soru cevaplanmaz. Bu cinayet olur. Bunların başında kimliğini gizleyen kişilerin soruları
gelir. Düşünebiliyor musunuz; adam size aklına eseni soruyor. Bunlar içerisinde öyle
sorular var ki, cevap vereni sorumluluk altına, hatta risk altına atan sorular bunlar. Fakat
sorusunun altına imza atmaktan çekiniyor. Muhtemelen sorusundan korkuyor, fakat sizden
en netameli ve riskli sorulara cevap bekliyor. Sorulan kişi belli, soran meçhul. Oysa asıl
risk cevap verenin altına girdiği risktir.

Cevap vermenin mesuliyeti soru sormaktan çok daha ağırdır. Daha sorusunun altına
gerçek isim ve kimliğiyle imza atacak sorumluluk, cesaret ve âdâbdan yoksun olan birinin,
karşısındakinden cevap beklemeye hakkı var mı? Öyle "sâili (soranı) meçhul" sorular var ki,
bunlara cevap yetiştirmek, "faili meçhul" cinayet işlemeye benzer. İmam Gazzali'den şöyle
bir söz nakledilir: "Her soruya cevap yetiştirmek cinnettir". El-hak doğrudur.

Bazen kırk akıllının kırk yıl düşünerek cevaplamayacağı bir soruyu, bir deli bir saniyede
soruverir. İşin yoksa cevap ara. Kaldı ki, bazı sorular sorulduğu kadar kolay
cevaplanamazlar.

Soru sormanın bir "sorumluluğu" vardır. Bu sorumluluğu yerine getirmeyenin cevap isteme
"hakkı" olmaz.

Birincisi, soru sahibi bilmediğini bilecek. Bu da sorduğu konuda kendi çapında bir cehdü
gayret göstermekle olur. "Bilmez ki sorsun, sormaz ki bilsin" sözü işte bunu ifade eder.
Soru sormak bile, asgari bir donanım ister. "Zır cahil" soru bile soramaz. Çünkü bilmediğini
bile bilmez. Soruyu, bilmediğini bilenler sorarlar.

Bir de bildiğini soranlar var. Bunlar iki türlüdür. Birincisi, bildiği halde bilgisini teyit etmek
için soranlar, ki bu kınanacak bir davranış değildir. İnsan buna çoğu zaman ihtiyaç duyar.
Daha alimini bulduğu zaman, bildiğini sandığı bir meseleyi sorar. İkincisi, bildiği halde
karşısındakini sınamak için soranlar, ki bu ahlaki değildir. Aldığınız cevaba
güvenmeyecekseniz, neden o kişiye soru sorarsınız? Madem sorarsınız, o zaman güvenin.
Güvenmediğinize soru sormak, onu da, kendinizi de yormaktır.

İkincisi, soru sahibi doğru soru soracak. Yanlış soruya dünyanın tüm alimleri birleşse doğru
cevap veremezler. Bu nedenle bazen soruyu düzeltmek, cevap vermekten daha önemli
hale gelir. Yanlış soru kasıtsızsa, hem düzeltilir, hem cevaplanır. Bu, soru sahibine, cevap
verenin ikramıdır. Yok kasıtlıysa ve bu da anlaşılıyorsa, bu durumda sual sahibinden doğru
soru sorması istenir. Yanlış soru sorma probleminin temelinde, "hazır lopçuluk" yatar. Soru
sahibi, o sorunun sancısını çekmemiştir. Veya o soru bir "zaruret" veya bir "ihtiyaçtan"
doğmamış, aklına esmiş, öylesine sormuştur.

Üçüncüsü, doğru kimseye soracak. Doğru soru doğru kimseye sorulmazsa, zayi olur.
Bunun da ilk şartı sorunun muhatabını tanımak, onun ihtisas alanı ve birikimi hakkında
kabaca bilgi sahibi olmaktır. Sorunun muhatabı eğer gerçek ilim sahibiyse, zaten "Bu soru
sahama girmiyor" der.

Dördüncüsü, soru sorulan kişinin o konuda daha önce cevap verip vermediğini imkânları
nisbetinde araştıracak. Bu bir "ciddiyet" göstergesidir. Bunu yapıp da bulamadığı takdirde,
sorusuna cevap alma hakkı kendiliğinden doğar.

Soru-cevap usul ve âdâbı bunlarla sınırlı değil. Fakat bu yazı ilgili bahse bir giriş olsun.

.: Tefsir Dersleri :.

merwe_merwe · Üyelik tarihi: 23.01.2008

tessekkurler

Seçenekler	Arama
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder	Arama: Gelişmiş arama yap

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Hata DÜzeltmenİn UsulÜ	itimat	Nasihatlar	29	30.09.2008 17:22
Soru sormanın usulü ve adabına dair..!	Mikval	Dini Bilgi ve Eğitim	0	27.01.2008 20:11
türk usulü masaüstü	SIRANİ	Resim ve Karikatür	8	23.07.2007 16:25
Soru sorma adabı	itimat	Nasihatlar	0	12.12.2006 21:07
Müslüman usulü basari formülü	patya	Dini Bilgi ve Eğitim	6	12.02.2004 23:58

merwe_merwe ::::Buda Geçer yahuuu::: Üyelik tarihi: 23.01.2008 Yaş: 17 Mesajlar: 3.427 Teşekkür etti: 36 33 Teşekkür 24 Mesaja aldı	tessekkurler