abdurrahmanahmed

Bir gerçek var ki, hem akıl yoluyla hem de nakil yoluyla şunu kesin olarak ortaya koymaktadır: Ortada iki varlık vardır; bunlardan biri vacip diğeri mümkündür. Biri öncesi olmayan, diğeri sonradan yaratılandır. Bunlardan biri, hiçbir varlığa ihtiyaç duymaz, fakat diğerleri Allah’a (c.c.) muhtaçtırlar. Bu iki varlıktan biri yaratan, diğeri de yaratılandır. Bu ikf varlıktan biri ötekisine eşit değildir. Bu iki varlık bir yönden müttefiktirler. Bir başka yönden de muhteliftirler. İttifak olunan şeyi inkar etmek durumunda kişi Muattıla görüşünü benimsemiş ve batıla inanmış olur. Her ikisini de denk kabul etmek durumunda, Müşebbihe görüşünü benimsemiş olur, bu da yine batıla inanmaktır. Her iki varlığı da bir ve bitişik olarak kabul etmekse, açıkça küfürdür. Artık bunun altında ya da içinde başka bir seçenek aramaya da gerek yoktur.

İşin gerçek yönü, bu ikisi her ne kadar ad~andırma bakımından -varlık oluşları itibariyle- ittifak etseler de şu noktada ittifak etmiş olurlar: Yüce Allah varlığıyla, ilmiyle, kudretiyle ve diğer sıfatlarıyla kendine özgü bir zattır. Bu sayılan şeylerin hiçbirisinde kul Allah (c.c.) ile ortak olamaz.

Aynı şekilde kulun da kendine özgü bir varlığı ve özellikleri vardır. Allah (c.c.) kuluyla ortak olmaktan münezzehtir. Bu iki varlığın; vucud, ilim ve kudret gibi bazı sıfatlara sahip olmaları tek vücut olarak ortaklıkları demek değildir.

Yüce Allah’ın Eşi ve Benzeri Yoktur:

Her şeyden yüce ve münezzeh olan Allah’ın (c.c.) zat yönünden dengi, benzeri olmadığı gibi, filleri ve sıfatlan bakımından da dengi ve benzeri yoktur. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

“O’na benzer hiçbir şey yoktur.” (Şura: 42/11)

Yüce Allah’ın sıfatları konusunda red ifade eden bir ayet indiğinde. bu ayet Allah’ın reddedilen sıfatın zıttı, kamil bir sıfata sahip olduğunu ortaya koyar. Allah (c.c.) şöyle buyunıyor:

“Rabbin kimseye zulmetmez.” (Kehf: 18/49)

Bu ayette yüce Allah’tan zulüm sıfatı reddediliyor. Allah’ın (c.c.) zulmün zıttı olan sonsuz ve kamil anlamda adalet sahibi olduğu ifade ediliyor.

Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

“Göklerde ve yerde zerre ağırlığınca birşey O’ndan gizli kalmaz...” (Sebe: 34/3)

Bu ayette de, yüce Allah’ın ilminin kemal derecede olduğu ve O’nun ilminin üzerinde ilim sahibinin olamayacağı bildiriliyor. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

“... bize hiçbir yorgunluk dokunmadı.” (Kaf: 50/3)

Bu ayetten de yüce Allah’ın kudretinin kemalini ve sonsuzluğunu öğreniyoruz. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

“Kendisini ne bir uyuklama, ne de uyku tutmaz.” (Bakara: 2/255)

Bu ayetten de yüce Allah’ın hayat sahibi (diri) olmada kemal derecede olduğu. Kayyumiyetinin üzerinde bir başka Kayyumun olamayacağı anlaşılıyor. Allah (c.c.): “Gözler O’nu görmez.” (En’am: 6/103) ayeti ile bize kendisinin azamet ve kibriya sahibi olduğunu, “Kendisi doğurmamıştır.” (İhlas: 112/3) ayetiyle ise sonradan meydana gelmediğini bildiriyor. Yine “(Başkası tarafından) doğrulmamıştır.” (İhlas: 112/3) ayetiyle sonradan olanlara bir yer bırakmadığını, “Hiçbir şey O’nun dengi olmamıştır.” (İhlas: 112/4) ayetiyle de zat ve sıfatları yönünden O’na eşit bir varlığın olmadığını belirtmektedir.

abdurrahmanahmed

Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

“Ne göklerde ne de yerde Allah’ı aciz bırakacak(engelleyecek) bir şey yoktur. O bilendir, güçlüdür (kadirdir).”(Fatır: 35/44)

Yüce Allah bu ayetle dikkatimizi şıt noktaya çekiyor: Her şeyi bilen, her şeye kadir olan, ilim ve kudreti kemal derecede olan Allah’tır (c.c.). Bu nedenle O’nu aciz bırakacak hiçbir şey yoktur..

Ebu’l Hasan el-Eş’ari Mu’tezile’den naklen şöyle diyor: “Allah cisim, cüsse. suret, şekil, et ya da kan değildir, kişi olmadığı gibi. cevher ve araz da değildir. Herhangi bir rengi tadı, kokusu olan bir varlık da değildir...”

Yukarıdaki soyut redleri ele aldığımızda: Burada Allah’ın (c.c.) adı geçen niteliklere sahip olmadığı belirtilmiş, fakat Allah’ı (c.c.) öven herhangi bir söze yer verilmemiş, aksine su-i edeb de bulunulmuştur. Oysa yüce Allah’ın, kendi zatı ile ilgili olan ayetlerinde reddin arkasında övgü yer almaktadır. Örneğin: Allah’ın zalim sıfatına sahip olmadığı belirtilirken en üstün adalet sahibi olduğu vurgulanmaktadır. Bir kimse, herhangi bir devlet büyüğüne: “Sen aşağılık, sıradan biri değilsin” türünden adamı güya övmeye kalkışsa bu söylediklerinde doğru söylemiş olsa da hemen tenkide uğrar ve azarlanır.

Kişi, o kimse hakkında olmayan vasıfları toptan, bir defada söylerse, ancak o zaman onu övmüş olur. Mesela “vatandaşların arasında senin gibisi bulunamaz, eşsiz birisin” gibi...

Allah’tan (c.c.) söz edeken Rasukulah’ın ((S.A.V).) kullandığı ifadeleri kullanmak, meseleyi ilahi ifadelerle ele almak en doğru davranıştır. Nitekim Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaatin de yolu budur.

Muhyiddin Arabi’nin Allah’ın (c.c.) Kelam Sıfatı Konusundaki Aşırılıkları:
Muhyiddin Arabi diyor ki:

“Varlıktaki her kelam O’nun sözüdür..

Dolayısıyla bizim için O’nun nesri de nazmı da birdir.” Bu adamlardan biri, bir köpeğin havlamasını işitir de, hemen ona “lebbeyk” yani “buyur efendim” der ve o köpeğin önünde secdeye kapanır. Doğrusu böyle bir durum açıkça küfürden başka birşey değildir. Bunun doğru olarak yapılabilecek bir yorumu olmadığı gibi Rasulullah’ın ((S.A.V).) aşağıdaki hadisiyle de çelişmektedir. Ebu Hureyre’den Rasulullah ((S.A.V).) şöyle buyurdu:

“Sizden herhangi biriniz bir köpeğin havlamasını ya da bir eşeğin anırmasını duyunca hemen Allah’a sığınsın. Çünkü o bir şeytan görmüştür.”5

Bu adamlar kelam konusunda söz eden herkesten daha sapık kimselerdir. Yine aynı şekilde hıristiyanlar da; “Isa (a.s.) Allah’ın kelimesinin ta kendisidir”diyerek Lahut ile Nasutu bir ve bitişik olarak kabul etmişler, ilahtan bir kısmın insandan bir kısma karışıp onunla birleştiğini iddia ederek, hem kendileri sapmış ve hem de başkalarını saptırmışlardır.