Alp

28 Şubat Süreci'nin birbirinden tamamıyla farklı hikâyeleri var. Kimi bir ana senaryonun yan hikâyeleri. Kimi birbiriyle diyalog halinde görünen; ama bağımsız gelişen hikâyeler. Kimin başlattığı, sahibinin kim olduğu, neden yapıldığı ve ne zaman sona erdiği konusunda faillerinin bile kafaları karışık.



Çelişkilerde bile bir bütünlük ve uyum yakalayabildiğinize göre, gerçekten "postmodern" bir hikâye. O kadar farklı sesleri bir araya getirdiğine göre bir curcunanın hikâyesi. Sivil güçlerin, askerlerin, yargıçların ve savcıların, medyanın, sermayenin, darbelerden çıkıp gelmiş siyasetçilerin ve darbeler arasında büyümüş bir neslin rol aldıkları bir hikâye. Senaryo, yeni rol talepleri yüzünden sürekli değişiyor, kontrolden çıkıyor ve tam anlamıyla bir curcunaya dönüşüyor. Medyayı uzun süre meşgul eden sansasyonel irtica görüntüleri hafızalardan silinmeyecek nitelikte. Andıçlanan, yani göz göre göre iftiraya kurban giden gazeteciler. El değiştiren ve içleri boşaltılan bankalar. Siyasî iktidarsızlık ve istikrarsızlık. Brifinglerle aydınlatılan yargı, üniversite ve medya mensupları. Mürteci olarak jurnallenen ve damgalanan devlet memurları. McCarthy dönemi Amerika'sını hatırlatan trajik hikâyeler. Sonuç tam anlamıyla bir cinayet: Türk ekonomisi, dişini tırnağına katarak tam 77 yılda, öz varlığı ile birlikte kazandığı her şeyin üçte birini kaybediyor. 28 Şubat Süreci, Türk ekonomisini iliklerine kadar sömürerek çürüten bir yolsuzluklar süreci olarak tarihe geçiyor. Türkiye ile birlikte herkes kaybediyor.

Üzerinden geçen on yılda ortalığa dökülmeyen kirli çamaşır kalmadı. Diğer darbeler gibi, kapalı kapılar arkasında, kripto belgelerle kararlaştırılıp gizli örgütlenmeler veya hiyerarşik bir ciddiyet sınırları içinde tutulamadığı için her şey ortada. İpin ucunu, senaryoya bir yerden dahil olup rol icra eden birinden yakaladığınız zaman, bütün detaylar çorap söküğü gibi dökülüp saçılıyor. 28 Şubat en taze darbemiz. Ama hakkında en çok bilgiye sahip olduğumuz, daha doğrusu her şeyini bildiğimiz darbe. Yeni nesiller, 12 Eylül'ün asık suratlı generallerinden birinin Time dergisine "Dünyanın en zengin generali" sıfatıyla kapak olduğunu bilmezler; ama 28 Şubat sürecinin bankacılık skandallarıyla birlikte yürüdüğünü, hangi generallerin hangi bankaları usulsüz ele geçirmekten yargılanıp hüküm giyen şahıslara danışmanlık yaptığını bilirler. O zaman bize düşen hatırlamak; belki hiç unutmamak.

28 Şubat'ın sahipleri ve düşmanları

Güç, boşlukta gezip dolaşacağına iktidar arar. Gücün iktidar talebi için meşruiyet gerekir. Eğer güç silahlı ise iktidarını zorbalıktan meşru bir otoriteye dönüştürecek olan şey düşmanların mevcudiyetidir. Dört askerî darbe de meşruiyetini bu yolla sağlamaya çalıştı. Ne kadar çok düşman ve ne kadar çok tehlike varsa silah sahiplerinin iktidarı da bu yüzden o nispette bir mecburiyettir. Geçtiğimiz günlerde ABD'de konuşan Genelkurmay Başkanı'mız karşı karşıya olduğumuz tehlikeleri ve tehditleri sıraladı ve 84 yılını idrak eden Cumhuriyet'imizin tarihi boyunca bu kadar tehlikeli bir dönemle karşılaşmadığını ekledi. Bu iddianın orijinal olmadığını, cihet-i askeriyeden gelen beyanları hatırlayanlar bilirler. Cumhuriyet'in her bir yılı ve her bir ayı "Cumhuriyet tarihinin en tehlikeli dönemi"dir. Bu iddiayı biteviye tekrarlamanın inandırıcılığı olmadığı gibi öncekilerle karşılaştırılabilir nesnel bir temeli de yoktur. Bu kadar sık karşılaştığımız "en büyük tehlike" uyarılarından çıkartabileceğimiz tek sonuç, silahlı gücün iktidar peşinde koştuğu ve iktidarına "tehdit ve tehlikelerle" meşruiyet aradığıdır.

28 Şubat Süreci'nin önlemeye çalıştığı "irtica tehlikesi" de diğer tehlikeler gibi "Cumhuriyet tarihinin daha önce hiç karşılaşmadığımız en büyük tehlikesi"dir. Refah-Yol koalisyon hükümeti bizatihî mevcudiyeti ile güç peşinde olanların eline bir bahane vermiştir. Bu bahane altın madeni gibi işlenebilir ve geliştirilebilir niteliktedir. Durum 50'de çarıklıların ve kasketlilerin Meclis'e dolmasından daha tehlikelidir. Güce entegre olmak ve devlet iktidarından pay almak için fırsat kollayanlar tetiktedir. Zenginlik kaynağı devlettir; bu zenginliğe ulaşan yola kestirme bir kapı aralanmaktadır. Cumhuriyet tarihinin en ürkek politikacısı, cumhurbaşkanlığı koltuğunda Anayasa'nın 104. maddesinde yazmayan yetkileri kullanacaktır. "Bir kısım İstanbul sermayesi" rekabet gücü artan Anadolu sermayesi karşısında haksız rekabet imkânı yakalayacaktır. Nasıl olsa alt edilecek rakipler, renklere göre bölünen sermayenin "yeşil" kısmına mensuptur. 1994 krizi ile bankalara getirilen devletin yüzde yüz mevduat garantisi bankacılık sektörünü, az sermaye ile çok para kazanılan baştan çıkartıcı bir sektöre dönüştürmüştür. Yeni bankaların kurulması, mevcutların uygun koşullarda el değiştirmesi çılgınca bir arzuya dönüşmüştür. Köhnemiş üniversite düzeni statükoyu sürdürebilmek için meşruiyet, yani güce yaslanmak ve elverişli düşmanlar kazanmak peşindedir. Medya, psikolojik harekâta ve toplum mühendisliği projelerine entegre olduğu zaman ortaya çıkan sinerjiye ve bu sinerjiden elde ettiği sonuçlara, yani kendisine hayranlık duyacağı şartlar için sabırsızlanmaktadır. Sonradan Batı Çalışma Grubu adı verilen çete, bütün bu güçleri bir zincir ile birbirine bağlamak üzere hazırlıklarını tamamlamıştır. Bahane olarak karşıda duran hükümetin ise hiçbir hazırlığı yoktur.

Demirel faktörü...

28 Şubat'ta cumhurbaşkanlığı koltuğunda oturan Demirel, defaatle "Süreç"in, 17 Ocak'ta kendisine verilen bir brifing ile başladığını söyledi. Genelkurmay'da kendisine verilen brifingden sonra tam 55 adet irtica dosyası takdim edilir. Demirel, bu dosyalardan 25-30'unun asılsız olduğunu söylemektedir. İrtica tehdidi o kadar ciddi boyutlara ulaşmıştır ki, Genelkurmay'ın Cumhurbaşkanı'nın önüne koyduğu dosyaların yarıdan fazlasının, Cumhurbaşkanı'na göre herhangi bir ciddiyeti yoktur. Dosyaların muhteviyatının nelerden ibaret olduğunu bilmiyoruz. Ancak 28 Şubat'ta meşhur MGK toplantısında askerler tarafından yapılan sunumun gazete kupürlerinden meydana geldiğini biliyoruz. Haziran ayında yaygınlaşan brifinglerde bu kupürlere bir de kitap eklenecektir; Faik Bulut'un "Yeşil Sermaye Nereye Koşuyor?" başlıklı kitabı. 28 Şubat Süreci boyunca savunulan tezlerin iki temel kaynağı, gazete kupürleri ve bu kitaptır.

Ocak ayının sonunda yapılan brifingde, Deniz Kuvvetleri komutanı elindeki dosyalarla bir hamle yapar. Süreç başlamıştır; ama kaptan köşküne cumhurbaşkanı sıfatıyla Demirel oturmuştur. Hazırlığı yeterli görmese gerek, duruma müdahale eder ve beklenen gündemi şubat ayı MGK'sına erteler. 28 Şubat'ta 8 saat 45 dakika süren toplantıda yapılan "İrtica Sunumu", ikna etmekten çok tehdit etmek içindir. Dönemin İçişleri Bakanı Meral Akşener, irtica delili olarak gösterilen fotoğraflardan birinin, başı yarım kapalı bir "Ayşe teyze" fotoğrafı olduğunu söylemektedir. Toplantı sonrası mutat basın bildirisi yayımlanır. Zikredilen en son konu "rejim aleyhtarı faaliyetler"dir. Bu başlığa ek olarak MGK kararları arasında zikredilen "rejim aleyhtarı irticaî faaliyetlere karşı alınması gereken 18 maddelik tedbirler paketi"nin de önceden hazırlandığı bellidir. 28 Şubat Süreci, bu paketin uygulanması süreci anlamına gelmektedir. MGK'nın bu "18 maddelik tavsiye kararı", "28 Şubat Süreci" adıyla tarihe geçen askerî vesayet döneminin gerekçesidir. Asker, bu 18 maddenin uygulanması için sahnededir. 27 Mayıs 1960'ta olduğu gibi, alt rütbeli subaylardan meydana gelen bir cunta, kritik mevkileri ele geçirerek yönetime el koymamıştır. 12 Mart 1971'de olduğu gibi hükümet muhtıra verilerek görevden uzaklaştırılmamıştır. 12 Eylül 1980'de olduğu gibi, Silahlı Kuvvetler darbe yaparak yönetimi bütünüyle ele geçirmemiştir. MGK, "rejime yönelik tehlikelerle mücadele etmek" için 18 maddeden meydana gelen bir karar almış ve asker de bu kararların uygulanmasını gözetmek üzere sahneye çıkmıştır. Ancak bu senaryoda bir tuhaflık bulunmaktadır. Bugünden on yıl geriye gidip baktığımız zaman olup-bitenlerden çıkartılacak açık bir sonuç vardır. Bu 18 maddeden sadece bir madde, hatta bir madde de değil, iki fıkradan oluşan 4. maddenin sadece ilk fıkrası uygulanabilmiştir. Uygulanabilen tek karar, temel eğitimin beş yıldan sekiz yıla çıkartılmasıdır. Eğer kayda geçen resmî tezlere, koskoca Milli Güvenlik Kurulu kararlarına bağlı kalacaksak, 28 Şubat Süreci bu 18 maddelik tedbirlerin uygulanması için başlatılmış ve sürdürülmüştür. Bu 18 maddeden sadece biri, hatta onun da yarısı uygulandığına göre, kimse geride kalan 17,5 maddenin peşine düşmediğine göre, on yıl önce Türkiye'nin yaşadığı şey bambaşka bir şey olmalıdır.

Stalin'in istihbarat devleti: Batı Çalışma Grubu

28 Şubat Süreci'ni planlayıp yürüten merkez BÇG'dir. BÇG'ye dair, TSK bünyesinde alınmış resmî bir onay veya emir yoktur. Bu örgütün kanunî bir dayanağı da bulunmamaktadır. Bu birim, devlet içinde oluşmuş bir çetedir. Devlet imkânlarını kullanan, devlet memuru sıfatını haiz, üstelik silah taşıyanlardan meydana gelen bir çete toplumun önüne çıkmaktadır. 28 Şubat Süreci, işte bu çetenin eseridir. 28 Şubat Süreci denildiği zaman aklımıza hangi isimler geliyor? İsimleri alt alta koyduğunuz zaman bu askerî müdahalenin emir-komuta zinciri içinde yapılmadığı, bir cuntanın eseri olduğu ortaya çıkmaktadır.

Batı Çalışma Grubu'nun adı ilk defa irtica brifinglerinde duyulur. Bu illegal oluşumun başlangıçta Deniz Kuvvetleri'nde kurulduğu, sonra isim babalığını Çevik Bir'in yaptığı biliniyor. 28 Şubat'ın postmodern olaylarından biri olan "Köstebek olayı", gerçekte bu çetenin bütün belgeleri ile deşifre edilmesi; mukabilinde, deşifre edenlerin yargılanması olayıdır. BÇG, bir çete olarak bir onbaşı marifetiyle çökertilmiştir. Ancak süreç fazlasıyla dallanıp budaklandığı için, bu yırtık elbirliği ile yamanacaktır. Ele geçen çete belgeleri, İçişleri Bakanı tarafından başbakan yardımcısına, oradan Başbakan'a, Başbakan eliyle Cumhurbaşkanı'na, oradan Genelkurmay'a, Genelkurmay'dan da ilgili birimlere ulaştırılmış ve BÇG yerine, BÇG'yi deşifre edenler hakim önüne çıkartılmıştır. Refah-Yol hükümeti sona erdikten sonra bir basın toplantısı ile BÇG belgelerini açıklayan ve bu örgütün illegal olduğunu söyleyen Meral Akşener'e Genelkurmay'dan tek kelimelik bir cevap bile gelmemesi, durumu özetlemektedir. Aynı şekilde BÇG belgelerini açıklama suçundan yargılanan Hasan Celal Güzel, mahkemeden defaatle BÇG ile Genelkurmay arasındaki ilişkinin sorulmasını istediğini kaydetmektedir. Mahkemenin yazılı müracaatlarına bugüne kadar herhangi bir cevap gelmemiştir. Bu örgüt, kelimenin en dar ve en geniş anlamları içinde bir çetedir. Karargâh subaylarından oluşan bu çete, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin kendisini değil, kurumsal itibarını cepheye sürmüştür.

Ali Bayramoğlu, önemli bilgiler içeren kitabında Batı Çalışma Grubu'nun totaliter devletlerdekine benzer şekilde keyfî istihbarat toplayan bir örgüt olduğunu açıklamıştır. Yayınladığı bir belgeden, Silahlı Kuvvetler mensuplarının ailelerinin de istihbarat elemanı olarak seferber edildiği anlaşılmaktadır. Bu şekilde toplanan bilgilerle insanların fişlenmesi, istihbarat teknikleri açısından bir faciadır. Stalin dönemi Sovyet uygulamaları gibi devlet, Batı Çalışma Grubu eliyle bir istihbarat devletine dönüştürülmektedir. BÇG'nin keyfîliği herkesi korkuttuğu için, irtica brifinglerinde görülen manzaralar ortaya çıkmıştır. Allah'tan bu kadar bilgi ve istihbaratın altından BÇG de kalkamamış, bu sistem çok sayıda masumun canını yakmasına rağmen daha fazla ileri gidememiştir.

28 Şubat en başta varlık gerekçesi oluşturan, Cumhuriyet dönemi boyunca, halkın ensesinde boza pişirmek için sıkça kullanılan "irtica tehdidi"ne itibar kaybettirmiştir. Bu curcunaya, bir koalisyon halinde katılan her kesim itibar kaybetmiştir. Yargı, brifing salonlarında bağımsızlığına ve güvenilirliğine darbe yemiştir. Önlerine dava dosyası olarak gelen konular hakkında, brifinglerden talimat alan bir yargıcın sağlayacağı hukuk nereye kadar varabilir? Andıçlar, bu belgelerin hazırlandığı yer hakkında bir şaibeye yol açmıştır. Üniversiteler bu süreçle birlikte, çağa ayak uydurmak yerine kendi içindeki statükoyu sürdürmeye çalışan çağ dışı kurumlara dönüşmüştür. Türkiye, ekonomisinden toplumuna, devlet kurumlarından "bağımsız" medyasına kadar hâlâ 28 Şubat Süreci'nin açtığı yaraları kapatmak ve tahribatı onarmakla meşgul. Görünen o ki, bu yaraların kapanması daha çok uzun bir zaman alacak.

Alp

Bir “dönme”, yani travestinin; “Ben 28 Şubat Sürecinin gizli kahramanıyım...” diye gazetelere röportaj verdiği, süreci yönlendiren mekanizmanın bir unsuru tarafından yayınlanan medya organında yöneticilik yaptığı ve görevini başarıyla yerine getirmesinden dolayı alnından öpüldüğü ve bunun için de alnına dövme olarak bir yıldız yaptırdığını şişinerek anlattığı vasatta, (ne olur ne olmaz, tedbiri elden bırakmamalıyım...) düşüncesiyle, postal parlatma itiyadı olanların hâlâ daha güçlü gördükleri tarafta yer almalarını çok da önemsemeye mahal yoktur. Çünkü bu tutum onların karakterleri gereği! Onlar, biz hâlâ aynı yerdeyiz deyip başkasını suçlar ama, en iyi kendileri yanar-dönerler!..
Esas üzerinde durulması gereken husus, belki de Fehmi Koru’nun “Bu Utanç Bize Yeter” başlığı altında dile getirmeye çalıştığı konudur: Koru’nun Yeni Şafak’taki yazısından bir bölümü aynen aktaralım: “... Süreç bitti, Türkiye artık bir daha o gülünç duruma düşmez” diyebiliyor muyuz göğsümüzü kabartarak? Hayır, diyemiyoruz. Diyemiyoruz, çünkü o süreci ülkemize yaşatanlar hesaba çekilmediler. Anayasal sistemi işlemez hale getirmenin, yargıya, bürokrasiye, medyaya, iş dünyasına yasal olmayan emirler yağdırmanın hesabını vermediler. Anayasa suçu işlediler, fakat o suçun yasalardaki karşılığı olan cezaya çarptırılmadılar. Bulundukları yerlerde bugün kendilerini unutturmaya çalışıyorlar belki, ama cezai takibata uğramayacaklarından o kadar eminler ki...
Türkiye dünden daha olgun elbette bugün, geleceğe daha güvenle bakabiliyor, demokrasinin önünün kesilmeyeceğinden, anayasal işleyişin bozulmayacağından daha emin... Zaman zaman akla ayıp düşüncelerin gelmesi, “Acaba?” sorusunun hâlâ yerli yerinde durması yakın dönemin yanlış müdahalelerine hesap sorulmaması yüzünden... On yılı hesap sormadan geride bırakmışız... Bu ayıp bize yeter...”

Alp

28 Şubat, zorla da olsa bir kısım muhafazakâr çevrelere gerçeklerle tanışma fırsatı verdi. Nerede siyaset yaptıklarını görebilen bir kısım insanlar geçmişlerine sünger çekerek eski gömleklerini çıkarttılar. Mevzubahis post modern darbe olmasaydı AK Parti iktidarı kurulamazdı.
Bunlar yanlış değil.
Ama yine de darbeleri meşrulaştıramaz.

Alp

Yeni Şafak gazetesi yazarı Ali Bayramoğlu'nun, 28 Şubat sürecini öncesi ve sonrasıyla analiz ettiği, "28 Şubat, Bir Müdahalenin Güncesi" isimli kitabı, 'postmodern darbe'nin 10. yıldönümünde yeniden yayınlandı.



6 yıl aradan sonra yeniden basılan kitabın önsözünde Bayramoğlu, "28 Şubat 1997'de gerçekleşen askeri müdahalenin üstünden tam 10 yıl geçmesine rağmen günümüzdeki kalıcı etkileri hâlâ varlığını sürdürüyor. Bu kalıcı etkileri gündemde tutmak, tartışmak; onlara karşı mücadele etmek kadar önem taşıyor" diyor.

28 ŞUBAT'IN TARİHİ

İletişim Yayınları'ndan çıkan kitap Ali Bayramoğlu'nun 1995 - 1998 yılları arasında çeşitli yayın organlarında günlük olaylar ve gelişmeler üzerine sıcağı sıcağına yazdığı makalelerden oluşuyor. Bu nedenle "günlük" ya da "28 Şubat'ın tarihi" olarak da nitelendirilebilecek kitap o döneme ve Türkiye'de yaşanan askerileşme sürecine de önemli bir ışık tutuyor.

Bayramoğlu, kitabında 10 yıl geçtikten sonra 28 Şubat'ı diğer askeri müdahalerle karşılaştırdığında şu sonuca vardığını söylüyor: "Malum, 27 Mayıs ile 12 Eylül, hatta 12 Mart, sert ve ani darbelerdi. Fiilen askerin iktidara açık el koymasıyla meydana gelmişlerdi. 28 Şubat ise askerin silah gücü ve mevzuat desteğiyle yetinmeyip, basın üzeriden kamuoyunu seferber eden ve kamuoyunda meşruiyet arayan bir girişimdir."

TSK BASINI KULLANDI

28 Şubat sürecinin en önemli ayağının gazete ve televizyonlar olduğu 1995 - 98 yazılarından kolayca anlaşılıyor. Bayramoğlu, kritik MGK'dan bir gün sonra kaleme aldığı "Ve muhtıra verildi" başlıklı yazısında basının rolünü ortaya koyuyor: "Olan oldu. Askeri muhtıra fiilen verildi, darbe fiilen gerçekleşti. Bu kez TSK, mektup ve silah kullanmadı; basını kullandı. Bugün yaşananlar bir askeri müdahalenin güncelleştirilmiş halinden başka bir şey değildir. Kim ne derse desin, artık ülkeyi kilit noktalarda yöneten, kamuoyunu yönlendiren askeri otoritedir."

Asker - medya ilişkisini sorgulamaya 28 Şubat'tan aylar önce başlayan Bayramoğlu, 2 Ocak 1997'de de "Askerin yeni silahı: Basın" başlıklı bir makale yazmış.

DEMİREL OH ÇEKTİ

Bayramoğlu, 28 Şubat'ın hemen ertesindeki ikinci yazısında ise postmodern darbeye arka çıkanların sadece medya olmadığını hatırlatıyor. Bunların başında, 28 Şubat'a ilişkin ilk yorumu "derin bir nefes aldım" olan Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel var. Diğerleri ise Bayramoğlu'nun deyimiyle "kan kokusu almış kurtlar gibi ortalarda dolaşan muhalefet partileri", bilim adamları, kanaat önderleri, işadamları ve darbeye alkış tutan sanatçılar.

TOPYEKÜN SAVAŞ

Refah Partisi'ni "gerginlik siyaseti" izlediği ve 28 Şubat'a sebebiyet verdiği gerekçesiyle suçlayanların iddialarının gerçeği yansıtmadığı da Bayramoğlu'nun Refahyol'un kurulmasının ertesi günkü yorumundan anlaşılıyor.

Erbakan'ın kurduğu 54. hükümetin güvenoyu almasını 'siyasi dinamiklerin siyaset dışı dinamikler karşısındaki zaferi' olarak nitelendiren Bayramoğlu, bundan dolayı bazılarının Türkiye'yi bir savaş ortamına çekmeye çalıştığını belirtiyor: "Günlerdir, RP-DYP hükümetinin ilan edilmesinin ardından yayın organlarının çoğunluğu Çiller'in memleketi nasıl sattığıyla, Erbakan'ın nasıl olup da Başbakan olabildiğiyle meşgul. Evet, Türkiye bir süredir, medyasından siyasetçisine, kanaat önderlerinden enlelektüellerine tüm siyasi aktörleriyle bir savaş psikolojisi yaşıyor."

Yeni Şafak