Alp

Eyalet, aynı bayrağı taşıyan aynı ülkenin bölgelere ayrılmasıdır. Her bölgenin kendi bayrağı vardır veya yoktur. Eyaletin merkezi olur. Bir meclisi ve hükümeti bulunur. Eğer üniter/yekpâre devlete “merkeziyetçi yönetim” dersek, eyalete “ademi merkeziyetçi/yerinden yönetim” diyebiliriz.
Federasyon, federe devletlerden meydana gelir. Adı üzerinde, burada eyalette olduğu gibi hükümet değil, devlet mevzubahistir. Devletin bayrağı, dili, marşı, başkenti, sınırları vs. vardır. İki veya daha fazla devlet federal bir devletin çatısı altında toplanmıştır. Devletler, içişlerinde bağımsızdır, dışişlerinde ise federal devlete tabidir. Üçüncü bir devletle andlaşma yapma hakkı federal devletindir.
Konfederasyonda ise tamamen bağımsız devletler vardır.
Her devlet, merkezi, parası, milleti, bayrağı, dili vs. ile müstakildir. Bu müstakil devletler kendi iradeleriyle bir araya gelmişlerdir. Devletler federasyon veya federe devletlerin aksine başka memleketlerde elçilik açabilirler. Milletlerarası teşkilatlara üye olabilir veya kalabilirler. Halbuki federal yapıda bunları çatı devlet/federal devlet yapabilir. Federal yapıda federe devletin ayrılma, kopma hakkı yoktur. Konfederasyonda ise tabi devlet dilediği zaman ayrılabilir.
İlk ikisi için çok gelişmişinden az gelişmişine kadar türlü örnekler vardır. Ne var ki bunlar birbirinden farklı ve çeşitlidir. Konfederal sistem için İngiliz Milletler Topluluğunu, Bağımsız Devletler Topluluğunu ve AB’yi misal verebiliriz.

Alp

Kuzey Amerika’daki büyük devlete Amerika Birleşik Devletleri demişiz de, federe bölgelerine devlet diyeceğimiz yerde eyalet demişiz. Böyle yerleşmiştir. Bundan sonra meselâ Teksas Eyaleti yerine Teksas Devleti diyemeyiz.
ABD ve emsali (Kanada, Avustralya, Güney Afrika Birliği, Brezilya, Meksika ve pek çok Latin Amerika Devleti, Büyük Britanya, Almanya, Rusya, Hindistan, Pakistan) ve pek çok devlette federe eyaletler, şu veya bu farklarla, fakat hepsi güçlü veya gevşek otonom (Osm. muhtâr) ayrıcalıklarla (Osm. imtiyâz) statülere sahiptir.

Alp

20. asır başlarında bugünki Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde 15 Osmanlı eyaleti vardı. Onlar nasıl tastamam aynı statü ile içişleri bakanlığına (Osm. dahiliye nezâreti) bağlı ise, Cumhuriyet’in de eyaletleri olacaksa aynen öyle olur.

Alp

Eyalet, 1920’ye kadar sancak, sonra vilâyet bugün il, dediğimiz mülkî ünitenin bir kaçını içine alan geniş bir toprak parçasıdır. En geniş mülkî birimdir. Son Osmanlı döneminde eyaletlere vilâyet dendi. İl’lere sancak deniyordu.

Alp

Bugünki dar sınırlı il sistemimiz, Fransa örneğine göredir (Fransa eyaletlerini 1789’dan sonra bugünki küçük il’lere bölmüştü). Eyalet sistemi kurmak, hiçbir şekilde otonomi, değişik yönetim gibi unsurlar içermez. Ancak Osmanlı’daki gibi eyalet valileri tayinle gelmelidir. Seçimle gelirse federasyon olur. Eyalet parlamentosu da olmaz.